เสียงคุยของพวกเขาแว่ว ๆ มาเป็นคำว่า “เดี๋ยวเราทำบริษัทกันจริงจังนะ” คลอด้วยความตื่นเต้นที่คุ้นดีเหมือนกลิ่นกระดาษใหม่ของสมุดเล่มแรกในชีวิตการทำงาน
ภาพแบบนี้ทำให้นึกถึงคำพูดของ John D. Rockefeller นะคะ
“A friendship founded on business is better than a business founded on friendship.”
มิตรภาพที่เริ่มจากงาน ยังดีกว่าธุรกิจที่เริ่มเพราะเป็นเพื่อนกัน
ไม่ได้ให้ฟังดูเคร่งขรึมแบบภาคบังคับ แต่เหมือนบทเตือนสายดาร์คโหมดจากคนที่ผ่านสนามจริงมากกว่า เพราะในโลกทำงาน ความสนิทไม่ใช่เกราะป้องกันบั๊ก มันคือโค้ดที่ถ้าไม่ประกาศตัวแปรให้ดี อาจทำให้ระบบล่มแบบคาดไม่ถึง
Rockefeller ผ่านยุคที่ธุรกิจแข่งกันเหมือนเกม survival sandbox เขารู้ว่าความสัมพันธ์ในการทำงานต้องวางบนพื้นฐานที่ชัดก่อน ขอบเขต บทบาท เงิน ความคาดหวัง ถ้าพวกนี้ไม่ถูกเซ็ตไว้ ต่อให้เป็นเพื่อนรักกัน ก็มีโอกาสลื่นไถลเข้าสู่ความเงียบที่แก้ยากกว่า error 404
ตัวอย่างก็มีให้เห็นในโลกจริงเต็มไปหมด
อย่าง Snapchat ช่วงตั้งไข่ ที่ปัญหาไม่ได้อยู่ที่ ไม่มีสัญญาเลย แต่คือ ข้อตกลงเรื่องหุ้นและสถานะผู้ร่วมก่อตั้งไม่ชัดเจน จน Reggie Brown ต้องฟ้องร้องเพื่อเรียกร้องสิทธิ์ของเขาในภายหลัง
หรือเคสระดับตำนานอย่าง Mark Zuckerberg กับ Eduardo Saverin ตอนเริ่ม The Facebook จากเพื่อนสนิทในหอพักกลายเป็นคู่กรณีในศาล เพราะกติกาทางธุรกิจและความคาดหวังไม่เคยถูกทำให้ชัดตั้งแต่วันแรก
แต่ฝั่งสว่างก็มีเหมือนกัน เช่น Airbnb ที่สามผู้ก่อตั้งเริ่มจากความสนิท แต่เลือกตั้งบริษัทแบบมืออาชีพตั้งแต่นาทีแรก ทั้งเอกสารชัดเจน บทบาทชัด และมี vesting 4 ปี ทำให้ทั้งบริษัทและความสัมพันธ์เดินคู่กันได้จนทุกวันนี้
หรือเคสใกล้ตัวอย่าง Flash Express ซึ่งเกิดจากผู้ก่อตั้งชาวไทยและชาวจีนที่ร่วมมือกันสร้างบริษัทโลจิสติกส์ขึ้นมา จุดที่ทำให้รอดไม่ใช่การเป็นเพื่อนเก่าหรือความสนิทพิเศษ แต่คือ โครงสร้างธุรกิจที่ตั้งไว้เป็นระบบตั้งแต่แรก
เพราะแบบนี้ ผู้ประกอบการยุคใหม่จึงชอบแชร์คำของ Rockefeller ไม่ได้เพื่อขู่ว่า “อย่าทำธุรกิจกับเพื่อน” แต่เพื่อบอกว่า ให้เริ่มจากความชัดเจนก่อน แล้วความเป็นเพื่อนจะเติบโตแบบไม่เปราะบาง
สัญญา = firewall
บทบาท = load balancer
การเช็กอินกัน = ระบบอัปเดตที่กันทีมค้างเวอร์ชันเก่า
และถ้ากำลังเริ่มธุรกิจอะไรกับเพื่อน ลองใช้ 3 ข้อตกลง เป็น checkpoint
1. เงิน–หุ้น–ผลตอบแทน ต้องเขียนลงเอกสารจริง
อย่าให้ความจำเป็นคนถือข้อมูลสำคัญที่สุด
2. ใครรับผิดชอบอะไร ต้องมองเห็นได้
ขึ้นบอร์ดบน Notion หรือ Trello ก็พอ ลดความคาดหวังล่องหนได้ทันที
3. ถ้าวันหนึ่งใครอยากออก ต้องทำอย่างไร
ตั้งกติกาให้ชัด เช่น vesting 4 ปี หรือวิธีซื้อหุ้นคืน เพื่อปกป้องทั้งธุรกิจและมิตรภาพ
และก็มีเพื่อนหลายคู่ที่ทำธุรกิจด้วยกันแล้วสนิทกว่าเดิม เช่น Warby Parker ที่ก่อตั้งโดยสี่เพื่อนจากห้องเรียน MBA หรือ Ben & Jerry’s ที่สองเพื่อนซี้ไปเรียนคอร์สไอศกรีมราคา 5 ดอลลาร์แล้วสร้างแบรนด์ไอศกรีมระดับโลก สิ่งที่ทำให้พวกเขารอดไม่ใช่ “ความเป็นเพื่อน” แต่คือ การคุยกันแบบตรงไปตรงมาในวันที่ยังไม่มีอะไรต้องทะเลาะกัน
บางทีมิตรภาพก็เหมือนโปรเจกต์ดี ๆ ที่ต้องมีสถาปัตยกรรมรองรับมัน การเริ่มจากความชัดเจนไม่ทำให้ความอบอุ่นน้อยลงเลย ตรงกันข้าม มันทำให้เราเดินไปด้วยกันได้อย่างมั่นคง แบบโปรเจกต์ที่ออกแบบดีตั้งแต่บรรทัดแรก ต่อให้มีบั๊กระหว่างทาง ก็ยังแก้ไปด้วยกันได้เสมอ